ÇUKUR ENGEREKLERİ
ÇUKUR ENGEREKLERİ» Yeni Dünya’nın en korkunç yılanlarıdır. Uzunluk bakımından Eski Dünya engereklerini geçerler, ağırlıkları ise onlarınkisine eÅŸittir. Fakat hiç birinde Gebon engereÄŸinin muazzam zehir diÅŸleri yoktur.
240 santim uzunluÄŸunda olanlarının dahi zehir diÅŸleri 2.1 santimi geçmez, halbuki Gabon engereÄŸi’nin zehir . diÅŸlerinin 3.8 santim uzunluÄŸunda olduÄŸunu gördük. Böyle bir 240 santimlik canavar çok kere 7 - 8 kilodan ağırdır.
«Çıngıraklıyılangilller ailesi» ne (Crotalidae) girmekle beraber, asıl çıngıraklı yılanlar gibi kuyruklarının ucunda «çıngırakları» olmayan çukur engerekleri, en ziyade Amerika’ larda yaygındırlar. Asıl engereklerle kaynaÅŸan Afrika’da, hiç bilinmezler, Avustralya’ya da ulaÅŸamamışlardır.
DoÄŸu Asya’da Kore’nin güneyinde kalan kısımlarında da bol sayılırlar. Bundan baÅŸka Malezya adalarında yaÅŸarlar. Amerika bakırka kafalısı ile «su mokaseni» (Agkistrodon) ile aynı gruptan bir çukur engereÄŸi’ne DoÄŸu Avrupa’da Volga nehri aÄŸzına kadar olan bölgelerde rastlanır.
Hayret verici çukurlar ve vazifeleri: «Çukur engereÄŸi» adı, bu yılanların yüzünde gözlerin altına rastlayan çukurların varlığından ileri gelir. Bunların yeri türüne göre az’, çok ayrılıklar gösterirse de, her zaman vardırlar ve burun deliklerinden bile daha göze batıcıdırlar. Bu çukurların yüzün iki yanında ikinci bir burun deliÄŸi olduÄŸu zannıyle La tin Amerika’da çukur engerekleri’ne «Cuatro nariees» yani »dört burun deliÄŸi» denilir.
Çukur aslında, hemen hemen ÅŸeffaf bir zarla birbirinden ayrılan iki odacıktan meydana gelir. Ön oda göz önünde olanıdır. Öbür oda bunun arkasında olup gözün önünde gizli bir deliÄŸi vardır. Ä°ki çukurun arasındaki zar sinir uçlarıyle beÅŸlidir. Bunun, bütün yılanların yoksun bulundukları kulak zarına benzerliÄŸi, çukur engerekleri’nin her yanakta özel bir iÅŸitme tertibi geliÅŸtirdikleri gibi yanlış bir zanna yol açmıştır. Bu yılanların bir «altıncı duygusu» bile olduÄŸu iddia edilmiÅŸtir.
Fakat 1935te Dr. A. Ros’un tecrübeleri, birçok boalarla pitonların dudaklarındaki çukurların ısı duyar organlar olduÄŸunu ve sıcakkanlı avların varlığını keÅŸfetmelerine yaradığını meydana çıkardı. BaÅŸka tabiat bilginleri bu buluÅŸtan ilham alarak, gözleri baÄŸlanan çıngıraklı yılanlarla denemeler yapmışlar ve çukur engerekleri’nin de böylece, memeli hayvanlarla kuÅŸların varlığını haber almak için yüzlerindeki çukurlarda bulunan sinir uçlarından yararlandıklarını görmüşlerdir.
Aynı tecrübeler, yüzdeki bu çukurların, çukur engereÄŸi’nin, saldırı yönünü tâyin etmesinde de rol oynadığını göstermiÅŸtir. Gözleri örtülen bakır kafalı çukur engerekleri, önlerinde tutulan sıcak bir cismin hareketini 150-200 santimlik bir uzaklıktan izleyebiliyorlardı.
Çukur engerekleri’ndeki zehir mekanizması engerekgillerdekinin eÅŸidir. Ãœst çenelerde zehir diÅŸlerinden baÅŸka diÅŸ yoktur, bunlar da her
bir yandan yenilenebilmek için çift yuvaların , içindedir. Bütün zehirli yılanlarda olduğu gibi, bunlarda da damaktaki başka dört kemikte dişler vardır. Yüzdeki çukurların her birinin arkasında, zehir dişlerini taşıyan kemiğin yanında bir oyuk vardır.
Bu yapı ile çukurun kendisi, engerekgillerle çukur engerekgillerini birbirinden ayıran biricik önemli özelliklerdir. Bundan ötürü de bazı zooloji bilginleri engerekgillerle çukur engerekgillerini aynı ailenin alt aileleri olarak ele alırlar.